ऐतिहासिक भरतगड-मसुरे येथे फोंडाघाट महाविद्यालयाच्या मराठी विभागाची अभ्यास भेट
फोंडाघाट (प्रतिनिधी) : कला व वाणिज्य महाविद्यालयाच्या मराठी विभागातर्फे मसुरे येथील ऐतिहासिक भरतगडाला अभ्यासभेट आयोजित करण्यात आली. या शैक्षणिक उपक्रमाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना स्थानिक इतिहास, सांस्कृतिक वारसा आणि मराठी साहित्यातील ऐतिहासिक संदर्भ यांचा प्रत्यक्ष अनुभव देणे हा होता. भरतगड हा कोकणातील अत्यंत प्राचीन आणि ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचा किल्ला मानला जातो. समुद्रसपाटीपासून उंचावर वसलेला हा गड आपल्या सुदृढ तटबंदी, डोंगररांगा, बुरुज, प्राचीन मंदिरे, गुहा आणि नैसर्गिक सौंदर्यामुळे विशेष ओळखला जातो. मराठेशाही काळातील हा गड शिवकालीन स्थापत्यकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण असून, त्यावरून तत्कालीन सामाजिक आणि लष्करी जीवनाची झलक मिळते.
अभ्यासभेटीच्या सुरुवातीस विद्यार्थ्यांनी भरतगडावरील प्रवेशद्वार, तटबंदी, बुरुज, प्राचीन जलकुंडे, तसेच भग्नावस्थेतील देवळांचे निरीक्षण केले. काही विद्यार्थ्यांनी या स्थळांवरील शिलालेख, विटांच्या रचना आणि वास्तुकलात्मक तपशीलांचे छायाचित्रण करून त्यावर संशोधनात्मक नोंदी केल्या. या प्रसंगी मराठी विभागप्रमुख डॉ. सतीश कामत यांनी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना सांगितले की, “इतिहास हा केवळ घटनांचा आलेख नसून तो समाजाच्या जिवंत अनुभवांचा दस्तऐवज आहे. साहित्य या इतिहासातून प्रेरणा घेतं आणि इतिहासाला भावनिक अर्थ देते. त्यामुळे अशा ठिकाणांच्या भेटी विद्यार्थ्यांच्या लेखन आणि विचारप्रक्रियेला अधिक सखोल करतात.” त्यांनी भरतगडासारख्या गडकोटांमध्ये साठलेल्या लोककथा, दंतकथा आणि सांस्कृतिक संदर्भांवर प्रकाश टाकत विद्यार्थ्यांना सृजनशील लेखनासाठी प्रेरित केले. प्रा. जगदीश राणे यांनी ‘इतिहास आणि साहित्याचा परस्परसंबंध’ या विषयावर विद्यार्थ्यांशी संवाद साधला. त्यांनी सांगितले की, “प्रत्येक गड हा केवळ युद्धाचा साक्षीदार नसून तो त्या काळातील जनजीवन, श्रद्धा आणि संस्कृतीचा आरसा आहे. साहित्यिकांनी या पार्श्वभूमीवर असंख्य कथा, कविता आणि नाटके रचली आहेत.” त्यांनी मराठी साहित्यातील ऐतिहासिक गद्य आणि कवितांमधील गडांचे उल्लेख उदाहरणादाखल मांडले.
अभ्यासभेटीदरम्यान विद्यार्थ्यांनी स्थानिक ग्रामस्थांशी संवाद साधून भरतगडाच्या इतिहासाविषयी माहिती मिळवली. स्थानिक ज्येष्ठ ग्रामस्थांनी गडाच्या स्थापनेविषयी, त्यावरील प्राचीन मंदिरांच्या पुनर्निर्मितीविषयी तसेच गडाशी निगडित लोककथा विद्यार्थ्यांना सांगितल्या. काही ग्रामस्थांनी गडाच्या संरक्षणासाठी ग्रामस्तरावर केलेल्या उपक्रमांची माहिती दिली. विद्यार्थ्यांनी गडाच्या परिसरात निसर्गचित्रण, लेखन, टिपणे आणि गडाच्या इतिहासावर आधारित माहीती तयार करण्याचा उपक्रमही राबवला. त्यामुळे ही भेट केवळ अभ्यासापुरती मर्यादित न राहता सर्जनशीलता आणि अनुभवात्मक शिक्षणाचा सुंदर संगम ठरली. या अभ्यासभेटीत मराठी विभागातील सर्व विद्यार्थी, प्राध्यापक वर्ग आणि स्थानिक ग्रामस्थांनी सक्रिय सहभाग घेतला. विद्यार्थ्यांच्या या प्रयत्नांचे फोंडाघाट एज्युकेशन सोसायटीचे पदाधिकारी तसेच महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. पुरंदर नारे यांनी कौतुक केले. त्यांनी विद्यार्थ्यांना पुढील काळात कोकणातील इतर ऐतिहासिक, साहित्यिक स्थळांवर अशीच अभ्यासभेट आयोजित करण्याचे आवाहन केले. या उपक्रमाद्वारे विद्यार्थ्यांना स्थानिक वारशाची जाण, इतिहासाची जाणिव आणि साहित्यिक दृष्टी यांचा त्रिवेणी संगम अनुभवण्याची मौल्यवान संधी मिळाली. मराठी विभागाचा हा शैक्षणिक उपक्रम विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी आणि संशोधनाभिमुख ठरला.
